ولادت پیامبر اکرم (ص) و امام جعفر صادق(ع) مبارک باد.

اهل بیت(علیهم السلام)به نماز اول وقت اهتمام ویژه ای داشتند و برآن بسیار تأکید کرده اند. اگر انسان در زمان اذان، كار و مشغله خود راكنار بگذارد و به دعوت خدا لبيك بگويد، خداوند نيز رحمت خود را نصيب اومي كند. نماز اول وقت عامل مهمي دركسب حضورقلب است. در قول و فعل معصومين(ع)به اين امر اهتمام والايي شده است. در راس معصومین(ع) پیامبر اعظم (ص)به این امر توجه ویژه ای داشته است. ایشان در این باره می فرمایند: هیچ گاه وقت نماز نمی رسد مگر اینکه فرشته ای در میان مردم ندا می دهد که : ای مردم بپاخیزید و با نماز خود آتشهایی را که برافروخته اید خاموش کنید. (مجلسی،1403ق، 82 / 209 )

از حضرت محمّد(ص) پرسیدند: بهترین اعمال کدام است ؟ فرمودند : خواندن نماز در اول وقتش.(قمی، 1355ش، 2 /42 )

امام باقر(ع)به زراره فرمود: در امر نمازت سستي مكن، زيرا كه رسول خدا(ص)هنگام مردنش فرمود: ازمن نيست كسي كه نمازش را سبك بشمارد، از من نيست كسي كه مسكري را بياشامد، به خدا قسم كه وارد نمي شوند بر من نزد حوض.( كليني، 1383ق، 3/269. )

از بعضي از زنهاي پيامبراكرم(ص)نقل شده كه رسول خدا(ص)با ما صحبت مي كرد و ما هم با او صحبت مي كرديم، چون وقت نماز مي رسيدگويي او ما را نمي شناخت و ما او را نمي شناختيم. (نوري طبرسي، 1383ق، باب2، حديث17)

بنابراین نماز اول وقت  يعني اجابت خداوند در قلب وآماده شدن براي رسيدن به قرب الهي. پیامبر اعظم(ص) در قرآن کریم به عنوان اسوه تمامی مسلمانان معرفی شده است و این به این معنا هست که مسلمانان باید سخنان گهربار ایشان را در زندگی اجرا کنند و یکی از موارد سخنان ایشان، نماز است که باید با آداب آن از جمله در اول وقت به جا آورده شود.

اللهم صلّ علی محمّد و آل محمّد و عجّل فرجهم

وَ مِنَ اللَّيْلِ فَتَهَجَّدْ بِهِ نافِلَةً لَكَ عَسى‏ أَنْ يَبْعَثَكَ رَبُّكَ مَقاماً مَحْمُوداً (79)

و پاسى از شب را بيدار باش و تهجّد و عبادت كن، و اين وظيفه‏اى افزون براى توست، باشد كه پروردگارت تو را به مقامى محمود و پسنديده برانگيزد.

 « يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا إِذا نُودِيَ لِلصَّلاةِ مِنْ يَوْمِ الْجُمُعَةِ فَاسْعَوْا إِلى‏ ذِكْرِ اللَّهِ وَ ذَرُوا الْبَيْعَ ذلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُون‏»(جمعه/9)

 این آيه مبنى بر تشريع نماز روز جمعه است.  هنگام اذان ظهر اعلام شود بايد با سرعت و شتاب در آن مجتمع شركت نمود و باداء وظيفه فريضه ظهر جمعه به هيئت اجتماع قيام نمود و مراد از نداى براى نماز همان اذان اعلام است مانند ساير اوقات و ايام نهايت براى حضور در مسجد و اداء فريضه جمعه به جماعت با شرائطى واجب است ولى ساير ايام حضور در جماعت مستحب مؤكد است و مراد از ذكر همان فريضه نماز جمعه است كه بايد از داد و ستد و هر كار و شغل ديگر صرف نظر نمود و اول ظهر روز جمعه اختصاص به حضور مسجد و شركت در مقدمات و شنيدن خطبه و اداء فريضه دارد و هيچ كار و شغلى در آن ساعت براى مسلمانان كه واجد شرائط هستند مشروع نخواهد بود.

ذلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ:

حضور براى شنيدن خطبه و اداء فريضه جمعه خير و صلاح اجتماع مسلمانان است چنانچه به فوائد آن متوجه باشند.(  انوار درخشان، ج‏16، ص: 355 )

احادیثی زیبا و کاربردی پیرامون این موضوع

«اتْلُ ما أُوحِيَ إِلَيْكَ مِنَ الْكِتابِ وَ أَقِمِ الصَّلاةَ إِنَّ الصَّلاةَ تَنْهى‏ عَنِ الْفَحْشاءِ وَ الْمُنْكَرِ وَ لَذِكْرُ اللَّهِ أَكْبَرُ وَ اللَّهُ يَعْلَمُ ما تَصْنَعُونَ»(عنکبوت/45)

اما (صلاة) در باره آن همين قدر مى‏گوييم: كه نماز از بزرگترين عبادتهايى است كه قرآن بر آن تاكيد بسيار دارد، حتى در باره‏اش فرموده: (إِنَّ الصَّلاةَ تَنْهى‏ عَنِ الْفَحْشاءِ وَ الْمُنْكَرِ، نماز انسان را از فحشاء و منكر باز ميدارد)، و در قرآن كريم در باره هر امرى سفارش مى‏كند، در صدر آن و در اولش نماز را بياد مى‏آورد.( ترجمه الميزان، ج‏1، ص: 519)

جوانی از انصار همراه پیامبر(ص) نماز می گذارد و کارهای زشت هم می کرد. این مطلب را به پیامبر(ص) گفتند. ایشان فرمود: روزی نمازش او را باز می دارد.(خصال، ص522)

امام صادق(ع) در این باره می فرماید: نماز باز دارنده الهی است زیرا نمازگزار را تا آنگاه که در نماز است از گناهان باز می دارد. خدای عزوجل می فرماید: همانا نماز از کار زشت و ناپسند باز می دارد.(توحید، ص166)

البته نمازی که برای رضای خدا و خالصانه به جا آورده شود حکم بازدارندگی داشته و باعث می شود انسان به طرف معاصی نرود.

اهل بیت(علیهم السلام)به نماز اول وقت اهتمام ویژه ای داشتند و برآن بسیار تأکید کرده اند. و اهمیّت این موضوع در قول و فعل و سیره ایشان مشهود است.

امام علی (ع)فرمود: کسی که صدای اذان را بشنود و بی هیچ عذری آماده نماز نشود نمازی بر او نیست.(وسائل الشیعه، ج۵، ص۳۷۵) 

نماز اوّل وقت یا رضوان خداوند

برای اطلاع بیشتر به ادامه مطلب مراجعه کنید

اقامه نمازجماعت در مسجد، علاوه  بر ثواب غیر قابل وصف وآثار ارزنده ای که دارد، دارای کار کرد تربیتی بسیارمهمّی نیزمی باشد وآن اینکه انسان از طریق نماز جماعت،ضمن بهره مندی از صفا و طراوت و قداست مکان باشکوهی چون مسجد، با اقشارمختلف مردم ارتباط صمیمی برقرار می کند. خداوندسبحان ازطریق نمازجماعت، انسانها را از تنهایی وعدم آگاهی از یکدیگر می رهاند و بین قلوب آنان پیوند ایجاد می کندکه این خود نقش تربیتی و اجتماعی  قابل توجهی دارد.(نبی نژاد،1389ش، ص110-109)

 دربینش معصومین(علیهم السلام)نیزبه نمازجماعت اهمیّت ویژه ای داده شده و به آثارمهم معنوی،اجتماعی وتربیتی و...آن اشاره فراوان شده است.

1000<1

برای دانستن مفهوم این معادله ریاضی به ادامه مطلب مراجعه کنید

حضور قلب در نماز از چنان اهمیّتی برخوردار است که شرط قبولی نماز معرفی شده است. بدون شک هر نمازگزاری باید به این مهم توجه ویژه ای داشته باشد. برای روشن شدن بحث مفهوم سخن در قالب یک قضیه منطقی بیان می شود.

مقدمه اول: امام رضا(ع) می فرماید: «اوَّلُ مایُحاسَبُ العبدُعَلیهِ،الصّلاهُ،فإن صَحَّت لَهُ الصَّلاهُ،صَحَّ ماسِواها وإن رُدَّت رُدَّ ماسواها»(نوری طبرسی،1407ق، ج3، ص54)

  اولین عملی که از انسان مورد محاسبه و بررسی قرارمی گیرد، نمازاست؛ چنانچه صحیح و مقبول شود، بقیه اعمال و عبادات نیز قبول می گردد وگرنه مردودخواهدشد.

بنابراین در این حدیث شرط قبولی تمامی اعمال نماز معرفی شده است.

مقدمه دوم: پیامبر اکرم(ص) می فرماید: «لا صلاه الّا بحضور القلب»( وسائل الشیعه، ج4، ص 688) هیچ نمازی مورد قبول نیست مگر با حضور قلب. در حدیث دیگر می فرماید: نمازی که قلب نماز گزار با بدنش حضور نداشته باشد، مورد نظر و توجه خداوند نیست.(احقاق الحق، ج2، ص 318)

نتیجه: شرط قبولی تمامی اعمال نماز با حضور قلب است.

احادیث تکان دهنده در باره حضور قلب در نماز

الَّذِينَ هُمْ فِي صَلاتِهِمْ خاشِعُونَ «مومنون/2»

أَقِمِ الصَّلاةَ لِذِكْرِي «طه/14

  ازامام رضا(علیه السلام)سؤال شد:معنی نماز درحقیقت چیست؟فرمود:هدیه ی خداوند به بنده اش از روی رحمت وطلب وصال خداوندازطرف بنده، هرگاه بانیّت وارد نمازشود واو را به تکبیر واجلال تعظیم کند و نماز را با ترتیل بخواند و با خشوع رکوع کند و با تواضع برخیزد وبا ذلّت و خضوع سجده نماید و با اخلاص همراه با آرزو تشهد بگوید و با رحمت و رغبت سلام بگوید و با ترس و امید نماز را به پایان رساند؛پس اگرچنین کرد، نمازش را به حقیقت اداکرده است. سپس پرسیده شد،ادب نمازچیست:فرمود:حضورقلب و فراغت جوارح از غیرخدا و ذلیلانه خود رادر مقابل خداوند تبارک و تعالی قرار دادن و بهشت رادرسمت راست قراردادن وجهنّم را سمت چپ دیدن و راه راست را درمقابل دیدن و خداوند را فرا روی قرار دادن.(مجلسی،1366ش، ج 18، ص246)

  درحقیقت، حقیقت نماز واقعی این چنین است که عالم آل محمد(صلی الله وعلیه وآله وسلم)فرمودند، نمازی که فقط وفقط برای رضای خدا و خالصانه برای اوباشد.حقیقت نمازچیزی جز، رهایی ازخودپرستی نیست. نمازی که خداوند درتمامی ارکان و اجزاء آن متجلّی است.

  امام رضا(علیه السلام)درموردحقیقت توجه در نماز می فرماید:چه بسا از نماز نصف و یا یک سوم یا یک ششتم آن بیشتر بالانرود. به اندازه توجّه بنده به نمازش وچه بساهیچ چیز از آن بالانرود.(همان، ص205)

  کوتاه سخن اینکه، حقیقت نماز خشوع وخضوع در برابرخدوند متعال و ذکر او با اخلاص، و امید از رحمت او و ترس از غضب او است.

«فَوَيْلٌ لِلْمُصَلِّينَ *

الَّذينَ هُمْ عَنْ صَلاتِهِمْ ساهُونَ *

الَّذينَ هُمْ يُراؤُنَ»(ماعون/6-4)

" فَوَيْلٌ لِلْمُصَلِّينَ الَّذِينَ هُمْ عَنْ صَلاتِهِمْ ساهُونَ" يعنى آنهايى كه از نمازشان غافلند اهتمامى به امر نماز ندارند، و از فوت شدنش باكى ندارند چه اينكه به كلى فوت شود و چه اينكه بعضى از اوقات فوت گردد، و چه اينكه وقت فضيلتش از دست برود و چه اينكه اركان و شرايطش و احكام و مسائلش را ندانسته نمازى باطل بخوانند.

در آيه شريفه تكذيب‏گر روز جزا به چنين نمازگزارانى تطبيق شده، چون حرف" فاء" كه بر سر جمله آمده مى‏فهماند جمله مزبور نتيجه تكذيب روز جزا است و مى‏رساند چنين نمازگزارانى خالى از نفاق نيستند، چون تكذيب روز جزا تنها به اين نيست كه به كلى آن را منكر شود، كسى هم كه تظاهر به ايمان مى‏كند و نماز مسلمانان را مى‏خواند، اما طورى مى‏خواند كه عملا نشان مى‏دهد باكى از روز جزا ندارد، او نيز روز جزا را تكذيب كرده.

" الَّذِينَ هُمْ يُراؤُنَ" كسانى كه عبادت را در انظار مردم انجام مى‏دهند، (و يا در انظار بهتر و غليظتر انجام مى‏دهند)، اينگونه افراد شكارچيانى هستند كه با زبان شكار حرف مى‏زنند، تا شكار بدامشان بيفتد، (در بين مسلمانان خود را مسلمان‏تر از آنان جلوه مى‏دهند، و معلوم است اگر در بين اهل ملتى ديگر قرار بگيرند چهره آن مردم را به خود مى‏گيرند).(  ترجمه الميزان، ج‏20، ص: 635)

عيّاشى باسنادش از يونس بن عمّار از حضرت ابى عبد اللَّه (ع) روايت نموده گويد، از آن حضرت پرسيدم از قول خدا الَّذِينَ هُمْ عَنْ صَلاتِهِمْ ساهُونَ آيا آن وسوسه شيطانست فرمود نه هر كس اين حالت را پيدا ميكند و ليكن ساهون افرادى هستند كه غفلت از آن ميكنند و آن را در اوّل وقت انجام نميدهند، و از ابى اسامه زيد شحام روايت كرده كه گفت از حضرت ابى عبد اللَّه عليه السلام از قول خدا الَّذِينَ هُمْ عَنْ صَلاتِهِمْ ساهُونَ پرسيدم  فرمود، آن ترك نماز و سستى و تكاهل در نماز است‏.( ترجمه مجمع البيان في تفسير القرآن، ج‏27، ص: 307-308)

نماز گزار باید تمام اهتمام و فکرش عبادتش باشد زمانی که موقع نماز فرا می رسد تمام کار و دغدغه خود را رها کند و به دعوت خداوند لبیک بگوید وگرنه جز زیانکاران خواهد بود نمازی مقبول درگاه خداوند است که با تمام شرایطش به جا آورده شود و فقط رضای خداوند و قرب به او در نظر باشد.